Η ΔΕΠΥ και το διάβασμα μπορεί να αποτελούν έναν απαιτητικό συνδυασμό για αρκετά από τα παιδιά και τις οικογένειές τους. Η δυσκολία στη διατήρηση της προσοχής, η παρορμητικότητα, η αυξημένη κινητικότητα αλλά και οι δυσκολίες στην οργάνωση και τη διαχείριση του χρόνου μπορούν να κάνουν την καθημερινή μελέτη περισσότερο απαιτητική.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι το παιδί μας «δεν θέλει να διαβάσει» ή ότι «δεν προσπαθεί αρκετά».
Η κατάλληλη οργάνωση του περιβάλλοντος, οι σαφείς οδηγίες, η σταθερή ρουτίνα και η σταδιακή ανάπτυξη δεξιοτήτων οργάνωσης και αυτορρύθμισης μπορούν να βοηθήσουν ένα παιδί με δυσκολίες στην συγκέντρωση να ανταποκριθεί αποτελεσματικότερα στις απαιτήσεις της μελέτης.
Στόχος δεν είναι απλώς να ολοκληρώσει τα μαθήματα της ημέρας, αλλά να αποκτήσει σταδιακά μεγαλύτερη αυτονομία στη μελέτη και στη διαχείριση των καθημερινών του υποχρεώσεων.
Σε αυτό το άρθρο μπορείτε να βρείτε αναλυτικά βήματα και εφαρμοσμένες οδηγίες για την υποστήριξη παιδιών με ΔΕΠ-Υ και την καθημερινή τους σχολική προετοιμασία. Θυμηθείτε ότι οι παραπάνω στρατηγικές δεν αποτελούν ένα έτοιμο «πακέτο» που ταιριάζει σε κάθε παιδί. Κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό, τις δικές του ανάγκες και τον δικό του τρόπο να μαθαίνει.
Σας προτείνω να επιλέξετε ορισμένες από τις προτάσεις, να τις δοκιμάσετε στην καθημερινότητα και να εντοπίσετε τι λειτουργεί καλύτερα για το δικό σας παιδί. Ο πειραματισμός και η σταδιακή προσαρμογή είναι μέρος της διαδικασίας. Στόχος δεν είναι να ακολουθήσετε όλες τις οδηγίες, αλλά να βρείτε τις στρατηγικές που βοηθούν το δικό σας παιδί να μελετά με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, ηρεμία και αυτονομία.
Δημιουργούμε ένα σταθερό περιβάλλον μελέτης
Πριν ξεκινήσει το διάβασμα, είναι σημαντικό να διαμορφωθεί ένα περιβάλλον που περιορίζει, όσο είναι δυνατόν, τα περιττά ερεθίσματα.
Ένας οργανωμένος χώρος μελέτης μπορεί να περιλαμβάνει:
- σταθερή θέση για βιβλία, τετράδια και γραφική ύλη,
- περιορισμό παιχνιδιών και άλλων οπτικών ερεθισμάτων,
- απομάκρυνση ηλεκτρονικών συσκευών που δεν είναι απαραίτητες,
- σταθερό σημείο όπου πραγματοποιείται καθημερινά η μελέτη,
- ένα απλό οπτικό πρόγραμμα με τα βασικά βήματα της ημέρας.
Όταν τα αντικείμενα καθημερινής χρήσης έχουν συγκεκριμένη θέση, μειώνεται ο χρόνος αναζήτησης και περιορίζονται οι περιττές διακοπές της δραστηριότητας.
Πριν από την έναρξη της μελέτης, βεβαιωνόμαστε επίσης ότι το παιδί έχει καλύψει βασικές σωματικές ανάγκες, όπως φαγητό, νερό και χρήση της τουαλέτας.
Οργανώνουμε τη μελέτη πριν ξεκινήσει
Η οργάνωση αποτελεί σημαντικό μέρος της καθημερινής μελέτης ενός παιδιού με ΔΕΠΥ.
Αντί το παιδί να χρειάζεται να αποφασίζει κάθε φορά «τι πρέπει να κάνω τώρα;», δημιουργούμε ένα σαφές και οπτικά οργανωμένο πλάνο.
Μπορούμε να καταγράψουμε:
Μάθημα → Εργασία → Προτεραιότητα → Εκτιμώμενος χρόνος → Ολοκλήρωση
Αρχικά, ο γονέας μπορεί να συμπληρώνει το πρόγραμμα μαζί με το παιδί. Σταδιακά, όμως, στόχος είναι το παιδί να αναλαμβάνει όλο και μεγαλύτερο μέρος της διαδικασίας.
Με αυτόν τον τρόπο, η υποστήριξη μετακινείται σταδιακά από την εξωτερική οργάνωση προς την αυτονομία.
Χρησιμοποιούμε μικρά και συγκεκριμένα βήματα
Οι σύνθετες και μεγάλες προφορικές οδηγίες μπορεί να δυσκολεύουν ένα παιδί που αντιμετωπίζει δυσκολίες στην προσοχή και στις εκτελεστικές λειτουργίες.
Για αυτό είναι προτιμότερο να δίνουμε μία οδηγία κάθε φορά.
Για παράδειγμα, η οδηγία που ακολουθεί:
«Πήγαινε διάβασε Ιστορία, μετά κάνε τις ασκήσεις, γράψε την περίληψη και μετά ετοίμασε την τσάντα σου.»
μπορεί να διατυπωθεί με την εξής σειρά:
«Άνοιξε το βιβλίο της Ιστορίας στη σελίδα 35.»
Στη συνέχεια:
«Διάβασε την πρώτη παράγραφο.»
και έπειτα:
«Υπογράμμισε τις βασικές πληροφορίες.»
Η σταδιακή ολοκλήρωση των βημάτων γνωρίζουμε πως βοηθά το παιδί να παραμένει προσανατολισμένο στο συγκεκριμένο έργο που έχει μπροστά του.
Ενισχύουμε την ενεργητική προσοχή
Η μελέτη δεν χρειάζεται να είναι μια παθητική διαδικασία. Μικρές στρατηγικές μπορούν να βοηθήσουν το παιδί να παραμένει ενεργό κατά τη διάρκεια της εργασίας.
Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε:
- μολύβι ή χάρακα ως οπτικό δείκτη κατά την ανάγνωση,
- υπογράμμιση βασικών πληροφοριών,
- σύντομες σημειώσεις,
- χρωματική κωδικοποίηση,
- εκφώνηση λέξεων ή γραμμάτων, όταν αυτό βοηθά το συγκεκριμένο παιδί να διατηρεί την προσοχή του.
Παράδειγμα χρωματικής κωδικοποίησης
Στην Ιστορία:
- ένα χρώμα για χρονολογίες,
- ένα δεύτερο για πρόσωπα και τόπους,
- ένα τρίτο για αιτίες και σημαντικούς παράγοντες.
Στη Γλώσσα:
- διαφορετικά χρώματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη βασική ιδέα, τις λεπτομέρειες, τη δομή της παραγράφου ή τα διαφορετικά μέρη της πρότασης.
Η χρήση χρωμάτων χρειάζεται να παραμένει απλή και σταθερή, ώστε να λειτουργεί ως εργαλείο οργάνωσης και όχι ως επιπλέον πηγή διάσπασης.
Εντάσσουμε προγραμματισμένα διαλείμματα
Η απαίτηση για παρατεταμένη ακινησία δεν είναι πάντα η πιο αποτελεσματική στρατηγική.
Μπορούν να ενταχθούν σύντομα και προγραμματισμένα διαλείμματα κίνησης, ανάλογα με την ηλικία, τις ανάγκες και τη διάρκεια της συγκεκριμένης δραστηριότητας.
Στόχος είναι σταδιακά να αυξάνεται ο χρόνος ενεργής συμμετοχής στη μελέτη.
Το διάλειμμα μπορεί να αποτελεί προβλεπόμενο μέρος της ρουτίνας και όχι απλώς αποτέλεσμα μιας δυσκολίας του παιδιού να παραμείνει στη δραστηριότητα.
Περιορίζουμε τις άσκοπες διακοπές
Κατά τη διάρκεια του διαβάσματος, είναι χρήσιμο να περιορίζονται οι παράλληλοι διάλογοι και οι δραστηριότητες που απομακρύνουν το παιδί από το έργο.
Αν το παιδί αναφέρει κάτι που δεν σχετίζεται με τη μελέτη, μπορούμε να απαντήσουμε:
«Το κρατάμε και θα το συζητήσουμε όταν τελειώσεις αυτή την άσκηση.»
Με αυτόν τον τρόπο δεν αγνοούμε το παιδί, αλλά το βοηθάμε να εξασκήσει σταδιακά την αναστολή της παρόρμησης και την επιστροφή στο έργο.
Η στάση του γονέα κάνει τη διαφορά
Ο τρόπος με τον οποίο δίνονται οι οδηγίες είναι εξίσου σημαντικός με το περιεχόμενό τους.
Οι οδηγίες είναι προτιμότερο να είναι:
- σύντομες,
- σαφείς,
- συγκεκριμένες,
- θετικά διατυπωμένες,
- προσανατολισμένες σε μία επιθυμητή συμπεριφορά κάθε φορά.
Αντί για:
«Μη σηκώνεσαι συνέχεια.»
Προτιμάμε:
«Μείνε στη θέση σου μέχρι να ολοκληρώσουμε αυτή την άσκηση.»
Αντί για:
«Πάλι δεν προσέχεις.»
Μπορούμε να πούμε:
«Κοίτα τη γραμμή που διαβάζουμε και συνέχισε από εδώ.»
Αποφεύγουμε επίσης τις συναισθηματικά φορτισμένες παρατηρήσεις, τις απειλές και τις υπερβολικές τιμωρίες.
Η σταθερότητα και η συνέπεια είναι σημαντικότερες από την ένταση.
Ενισχύουμε τη θετική συμπεριφορα
Ένα συχνό λάθος είναι να δίνεται περισσότερη προσοχή στις συμπεριφορές που θέλουμε να μειώσουμε παρά σε εκείνες που θέλουμε να ενισχύσουμε.
Η θετική ενίσχυση είναι πιο αποτελεσματική όταν είναι άμεση και συγκεκριμένη.
Αντί για ένα γενικό:
«Μπράβο!»
μπορούμε να πούμε:
«Παρατήρησα ότι έμεινες στη δραστηριότητα μέχρι να ολοκληρώσεις την άσκηση.»
Έτσι το παιδί κατανοεί ποια ακριβώς συμπεριφορά αναγνωρίζουμε και θέλουμε να επαναληφθεί.
Σταδιακά, η έμφαση μετακινείται από την επισήμανση των δυσκολιών στην αναγνώριση της προσπάθειας, της προόδου και της επιθυμητής συμπεριφοράς.
Ο στόχος είναι η σταδιακή αυτονομία
Ο στόχος της υποστήριξης ενός παιδιού με ΔΕΠΥ δεν είναι να χρειάζεται διαρκώς έναν ενήλικα δίπλα του για να ολοκληρώσει τα μαθήματά του.
Μακροπρόθεσμα, θέλουμε να αναπτύξει δεξιότητες που θα του επιτρέπουν να:
- οργανώνει τις υποχρεώσεις του,
- ξεκινά μια δραστηριότητα,
- διατηρεί την προσοχή του,
- διαχειρίζεται τις παρορμητικές αντιδράσεις,
- ολοκληρώνει τις εργασίες του,
- αξιολογεί την προσπάθειά του,
- ζητά βοήθεια όταν τη χρειάζεται.
Η γονεϊκή υποστήριξη, επομένως, είναι σημαντικό να προσαρμόζεται στην ανάπτυξη του παιδιού και να μειώνεται σταδιακά καθώς αυξάνεται η αυτονομία του.
Συμπερασματικά
Η ΔΕΠΥ και το καθημερινό διάβασμα δεν χρειάζεται να σημαίνει καθημερινή σύγκρουση μικρών και μεγάλων γύρω από τα μαθήματα.
Η σταθερή δομή, η οργάνωση του περιβάλλοντος, οι σύντομες οδηγίες, τα προγραμματισμένα διαλείμματα, η θετική ενίσχυση και η σταδιακή καλλιέργεια της αυτονομίας μπορούν να κάνουν τη διαδικασία της μελέτης περισσότερο διαχειρίσιμη.
Το σημαντικότερο είναι να θυμόμαστε ότι πίσω από μια δυσκολία στη μελέτη δεν υπάρχει απαραίτητα έλλειψη προσπάθειας ή κινήτρου. Συχνά χρειάζεται διαφορετικός τρόπος οργάνωσης και κατάλληλη υποστήριξη των δεξιοτήτων που δυσκολεύουν έναν μαθητή με ΔΕΠ-Υ.
Δεν ζητάμε από το παιδί απλώς να «προσπαθήσει περισσότερο».
Το βοηθάμε να αποκτήσει τα εργαλεία ώστε να μπορεί να προσπαθεί πιο αποτελεσματικά.
Σημείωση
Οι παραπάνω στρατηγικές έχουν ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα για την ΔΕΠΥ και το διάβασμα και χρειάζεται να προσαρμόζονται στις ατομικές ανάγκες, την ηλικία και το αναπτυξιακό προφίλ κάθε παιδιού. Δεν αντικαθιστούν την εξατομικευμένη αξιολόγηση ή θεραπευτική παρέμβαση από κατάλληλο επαγγελματία.
Ελένη Χαρούλη
Ψυχολόγος | CBT Ψυχοθεραπεύτρια
elenicharouli.gr
