Τι είναι τα αναπτυξιακά ορόσημα και γιατί μας ενδιαφέρουν.
Πώς αξιολογούμε την ανάπτυξη ενός παιδιού;
Μέσω των αναπτυξιακών οροσήμων, το σύνολο δηλαδή των δεξιοτήτων και των συμπεριφορών που επιδεικνύει ένα παιδί κατά την τυπική ανάπτυξη, σε συγκεκριμένες χρονικές στιγμές. Με απλά λόγια, του τι αναμένουμε να μπορεί να κάνει ένα παιδάκι στην ηλικία των έξι μηνών, των δώδεκα, των 18, κοκ.
Γιατί τα πρώτα χρόνια είναι τόσο σημαντικά για την ανάπτυξη;
Εστιάζουμε την προσοχή μας στην συγκεκριμένη ηλικία γιατί τα ερευνητικά δεδομένα από τον χώρο της παιδιατρικής, της νευρολογίας και της παιδοψυχολογίας συμφωνούν πως πρόκειται για μία αναπτυξιακή περίοδο με την μεγαλύτερη και πιο μακροπρόθεσμη επίδραση στην ανάπτυξη του ανθρώπινου εγκεφάλου από οποιαδήποτε άλλη.
Τα αναπτυξιακά ορόσημα, λοιπόν, κατακτούνται μέσα από την δημιουργία νέων συνάψεων στον εγκέφαλο. Κατά τα δύο πρώτα έτη υπάρχει μεγάλη ταχύτητα στην δημιουργία τέτοιων συνδέσεων και γνωρίζουμε αυτός ο ρυθμός γνωρίζουμε πως διατηρείται στην μέση παιδική ηλικία (4 έως 8 έτη) ενώ αργότερα ο ανθρώπινος εγκέφαλος, αποκτά ρυθμό που αντανακλά τις συνάψεις ενός ενήλικα.
Είναι ίδια η ανάπτυξη για όλα τα παιδιά;
Είναι πολύ σημαντικό να τονίσουμε πως ναι μεν η εξέλιξη της ανάπτυξης είναι ίδια για όλα τα παιδιά, ο ρυθμός όμως διαφοροποιείται από το ένα παιδί στο άλλο. Υπάρχει συγκεκριμένη σειρά στην εξέλιξη (από την κατάκτηση της προσοχής και την στήριξη της κεφαλής μέχρι την βάδιση, την στήριξη του κορμού και τον έλεγχο των σφικτήρων) ο χρόνος όμως, που θα χρειαστεί το κάθε παιδί για να περάσει από το ένα στάδιο στο επόμενο, ενέχει σημαντικές διαφοροποιήσεις.
Και εδώ, ερχόμαστε στο πώς επιδρά το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει ένα παιδί, στο πότε θα αναπτύξει μία δεξιότητα και την σημασία της εξάσκησης. Για παράδειγμα, σε ένα βρέφος μπορεί να εντοπίσουμε κατά την αξιολόγηση μία ολιγόμηνη καθυστέρηση στην ανάπτυξη της ομιλίας (δεν εξασκεί πχ την χρήση των φωνημάτων). Συμβαίνει συχνά να βλέπουμε πως όταν το ίδιο παιδί-βρέφος πάει στον βρεφικό σταθμό, όπου θα δοθούν περισσότερες ευκαιρίες για ανάπτυξη της ομιλίας, να κατακτηθεί με πιο γρήγορους ρυθμούς ο συγκεκριμένος τομέας.
Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την ανάπτυξη;
Η ανάπτυξη ενός παιδιού δεν εξαρτάται από έναν μόνο παράγοντα. Επηρεάζεται από τη νευρολογική του ωρίμανση, αλλά και από τις ευκαιρίες που έχει να εξασκήσει και να αναπτύξει τις δεξιότητές του μέσα στο περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει.
Η αλληλεπίδραση με τους γονείς και τους φροντιστές, το παιχνίδι, η επικοινωνία και οι καθημερινές εμπειρίες προσφέρουν σημαντικές ευκαιρίες για μάθηση και εξάσκηση.
Έτσι, η κατάκτηση μιας δεξιότητας δεν αφορά μόνο το «πότε είναι έτοιμος ο εγκέφαλος», αλλά και το «πόσες ευκαιρίες έχει το παιδί να την εξασκήσει». Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους δύο παιδιά ίδιας ηλικίας μπορεί να παρουσιάζουν διαφορετικό ρυθμό στην κατάκτηση μιας δεξιότητας.
Πότε μια απόκλιση από τα αναπτυξιακά ορόσημα χρειάζεται διερεύνηση;
Μία απόκλιση θα ήταν καλό να κινητοποιήσει τους γονείς όταν το χρονικό εύρος που ορίζεται για την κατάκτηση ενός αναπτυξιακού οροσήμου έχει παρέλθει και το παιδί δεν φαίνεται να έχει κατακτήσει την δεξιότητα που αναμένεται για το συγκεκριμένο στάδιο.
Επίσης, όταν ο παιδίατρος επισημάνει την ανάγκη της καθώς και όταν στο ιστορικό του παιδιού υπάρχει προωρότητα, πολύ χαμηλό βάρος γέννησης, ή τέλος, κάποιος κληρονομικός παράγοντας στην άμεση αι ευρύτερη οικογένεια.
Πότε είναι κατάλληλη η αναπτυξιακή αξιολόγηση;
Κατάλληλη ηλικία είναι οποιαδήποτε στιγμή εντοπιστεί μία απόκλιση, όπως περιγράψαμε παραπάνω.
Ακριβώς επειδή η αναπτυξιακή εξέλιξη ενός παιδιού ενέχει την ανάπτυξη και τον συντονισμό πολλών και διαφορετικών λειτουργιών, οι πρώτες εκτιμήσεις για τις ικανότητες που αναμένονται να έχουν κατακτηθεί από τον μέσο όρο των παιδιών μπορεί να πραγματοποιηθούν περίπου στις 6 εβδομάδες. Ακολουθούν οι αντίστοιχες εκτιμήσεις στους 8 και 18 μήνες και συνεχίζουν στα 2, 4 και 5 έτη.
Τι περιλαμβάνει μια αναπτυξιακή αξιολόγηση;.
Η αρχική επαφή γίνεται πάντα με τους γονείς και περιλαμβάνει τη λήψη οικογενειακού και περιγεννητικού ιστορικού, τη χορήγηση σταθμισμένων κλιμάκων που αξιολογούν την κατάκτηση των αναπτυξιακών δεξιοτήτων, καθώς και τη συζήτηση γύρω από τους λόγους που οδήγησαν την οικογένεια στην αξιολόγηση.
Στη συνέχεια, παρατηρούμε τη συμπεριφορά του παιδιού μέσα από συγκεκριμένες δραστηριότητες, οι οποίες μας βοηθούν να αξιολογήσουμε βασικούς τομείς της ανάπτυξής του, όπως η κίνηση, η ομιλία και επικοινωνία, η αντίληψη και οι κοινωνικές δεξιότητες.
Με αυτόν τον τρόπο, η αξιολόγηση δεν βασίζεται σε μία μόνο δεξιότητα ή σε μία μεμονωμένη συμπεριφορά, αλλά στη συνολική εικόνα της αναπτυξιακής πορείας του παιδιού.
Ποιοι είναι οι βασικοί τομείς της ψυχοκινητικής ανάπτυξης;
Η ψυχοκινητική ανάπτυξη περιλαμβάνει διαφορετικούς και αλληλένδετους τομείς που εξελίσσονται σταδιακά καθώς μεγαλώνει το παιδί.
Βασικοί τομείς είναι
- η αντίληψη,
- η κίνηση,
- η επικοινωνία και η ανάπτυξη της ομιλίας,
- καθώς και οι κοινωνικές δεξιότητες.
Η παρατήρηση της πορείας του παιδιού σε αυτούς τους τομείς μας βοηθά να έχουμε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της ανάπτυξής του.
Συχνές Ερωτήσεις:
Αφορούν βασικές δεξιότητες στην κίνηση, την αντίληψη, την επικοινωνία, την ομιλία και τις κοινωνικές δεξιότητες, που κατακτώνται σταδιακά ανάλογα με την ηλικία.
Όταν έχει παρέλθει το αναμενόμενο χρονικό εύρος κατάκτησης μιας δεξιότητας ή όταν υπάρχει ανησυχία από τους γονείς ή τον παιδίατρο, είναι χρήσιμο να αναζητηθεί περαιτέρω αξιολόγηση.
Η αναπτυξιακή αξιολόγηση εξετάζει την πορεία και την κατάκτηση δεξιοτήτων του παιδιού. Η διάγνωση απαιτεί ολοκληρωμένη κλινική αξιολόγηση και δεν προκύπτει από ένα μεμονωμένο αναπτυξιακό εύρημα.
Τονίζω συχνά στους γονείς πως κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό ανάπτυξης. Και είναι σημαντικό ως γονείς και ειδικοί να διαχειριζόμαστε με σεβασμό και υποστήριξη τον ρυθμό του κάθε παιδιού.
Κλείνοντας, ας κρατήσουμε πως η παρακολούθηση των αναπτυξιακών οροσήμων δεν έχει στόχο να συγκρίνει τα παιδιά μεταξύ τους, αλλά να μας βοηθήσει να αναγνωρίζουμε έγκαιρα πότε ένα παιδί μπορεί να χρειάζεται περισσότερη υποστήριξη ή περαιτέρω αξιολόγηση.
