Ελένη Χαρούλη – Ομιλία για την επικοινωνία στην εφηβεία και τη γονεϊκότητα, που πραγματοποιήθηκε στο 10ο Γυμνάσιο Περιστερίου, την Δευτέρα 9 Δεκεμβρίου 2024.
Η επικοινωνία κατά την διάρκεια της εφηβικής ηλικίας, αποτελεί ένα κρίσιμο, μεταβατικό στάδιο τόσο για το ίδιο το αναπτυσσόμενο άτομο, όσο και για το περιβάλλον του.
Στόχος της ομιλίας ήταν να προσεγγιστεί η πολυπλοκότητα της επικοινωνίας τόσο στο οικογενειακό πλαίσιο, όσο και την σχολική κοινότητα (επικοινωνία με καθηγητές και συνομηλίκους).
Η επικοινωνία στην εφηβεία δεν είναι πάντα εύκολη. Οι αλλαγές που βιώνει ο έφηβος, η ανάγκη του για περισσότερη αυτονομία και η σταδιακή διαφοροποίησή του από την οικογένεια συχνά δημιουργούν νέες προκλήσεις στη σχέση με τους γονείς.
Για τον γονέα, η πρόκληση δεν είναι να έχει πάντα την «σωστή» απάντηση, αλλά να μπορεί να παραμένει διαθέσιμος για επικοινωνία. Να ακούει χωρίς να σπεύδει να κρίνει, να θέτει όρια χωρίς να διακόπτει τη σύνδεση και να δημιουργεί έναν χώρο όπου ο έφηβος μπορεί να μιλήσει ακόμη και για όσα δυσκολεύεται να εκφράσει.
Ειδικότερα στην οικογένεια και ανάμεσα στους γονείς και τον/την έφηβό/η, η επικοινωνία δοκιμάζεται. Μαζί της δοκιμάζονται τα όρια, οι εναλλαγές των ρόλων καθώς και η νέα μορφή της σχέσης γονέα-παιδιού που εξελίσσεται σταδιακά στην σχέση γονέα-εφήβου για να καταλήξει στην σχέση που θα έχει ο ενήλικας με τους γονείς του.
Βασικά χαρακτηριστικά της εφηβικής ηλικίας, τα οποία προκύπτουν από τις ανάγκες των εφήβων για αυτονομία, ιδιωτικότητα, πειραματισμό, αποδοχή και σύνδεση με τους συνομηλίκους, δεν θα μπορούσαν να μην επηρεάζουν ποικιλοτρόπως την καθημερινότητα και την ενδοοικογενειακή επικοινωνία.
Οι κεντρικοί άξονες που παρουσιάστηκαν αφορούσαν
- τρόπους ενίσχυσης και εμπόδια στην επικοινωνία,
- δεξιότητες Ενεργητικής Ακρόασης (Active Listening) με απλούς αλλά αποτελεσματικούς τρόπους εφαρμογής στην καθημερινότητα,
- συνήθεις μύθους για τη εφηβεία και η πραγματικότητα πίσω από αυτούς,
- τρόπους ενίσχυσης του επικοινωνιακού κλίματος εντός της σχολικής τάξης.
Μία σημαντική θεματική αναφορικά με την εφηβεία και την επικοινωνία, αποτελούν τα Social Media και η αναφορά σε αυτά αποτέλεσε πηγή συζήτησης και προβληματισμού.
Τα ερωτήματα των γονέων σχετικά με τα όρια, με το πώς επικοινωνούμε την διαφωνία με κάτι που ζητά ο/η έφηβος/η, με το πώς διαχειριζόμαστε τις μεταβολές και όσα άλλα προκύπτουν σε επίπεδο καθημερινότητας, ήλθαν να συμπληρώσουν την συζήτηση με τον καλύτερο τρόπο: Μοιραζόμενοι την εμπειρία και τα κοινά της προσπάθειας του να προσεγγίσει και να επικοινωνήσει ο γονέας με τον έφηβο, αναδείχθηκε η ανάγκη για μία κοινή οπτική, η οποία έρχεται να συναντήσει κάπου στην μέση την οπτική των παιδιών τους.
Αναδείχθηκε επίσης η ανάγκη να διαφοροποιηθούν από στερεότυπα και συνήθεις μύθους που αναπαράγονται συχνά, επενδύοντας περισσότερο στην ενίσχυση της μοναδικότητας του κάθε ανθρώπου και της κάθε οικογένειας.
Όταν η επικοινωνία με τον έφηβο δυσκολεύει
Η απομάκρυνση και η ανάγκη για περισσότερη αυτονομία είναι συχνά μέρος της εφηβείας. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο έφηβος δεν χρειάζεται τους γονείς του. Η διατήρηση μιας σταθερής, διαθέσιμης και χωρίς κριτική επικοινωνίας μπορεί να βοηθήσει σημαντικά.
Η επικοινωνία δεν αφορά μόνο το να μιλάμε, αλλά και το να ακούμε. Η προσπάθεια να κατανοήσουμε τι βρίσκεται πίσω από μια συμπεριφορά, χωρίς να σπεύδουμε αμέσως να δώσουμε λύσεις ή να κρίνουμε, δημιουργεί περισσότερο χώρο για ουσιαστικό διάλογο.
Τα όρια παραμένουν σημαντικά στην εφηβεία, αλλά χρειάζεται να συνδυάζονται με σεβασμό στην αυξανόμενη ανάγκη του εφήβου για αυτονομία. Η σαφής επικοινωνία, η συνέπεια και η συμμετοχή του εφήβου στη συζήτηση γύρω από τους κανόνες μπορούν να μειώσουν τις καθημερινές συγκρούσεις.
Δεν χρειάζεται κάθε προσπάθεια επικοινωνίας να καταλήγει σε συζήτηση. Μερικές φορές το πιο σημαντικό είναι να δείξουμε ότι είμαστε διαθέσιμοι, χωρίς πίεση. Αν η απομόνωση επιμένει ή συνοδεύεται από σημαντικές αλλαγές στη διάθεση, στη συμπεριφορά ή στην καθημερινή λειτουργικότητα, είναι σημαντικό να διερευνηθεί περαιτέρω.
Η επικοινωνία είναι σχέση
Η εφηβεία δεν χρειάζεται να γίνει μια περίοδος όπου γονείς και παιδιά απομακρύνονται. Είναι μια νέα φάση στη σχέση τους, που χρειάζεται προσαρμογή, υπομονή και διάθεση για ουσιαστική επικοινωνία.
Δεν χρειάζεται να έχουμε πάντα τις σωστές απαντήσεις. Χρειάζεται, όμως, να παραμένουμε διαθέσιμοι να ακούσουμε, να κατανοήσουμε και να αναζητήσουμε μαζί με το παιδί μας έναν νέο τρόπο σύνδεσης.
Γιατί τελικά, πίσω από πολλές δυσκολίες της εφηβείας, υπάρχει μια ανάγκη που παραμένει σταθερή: η διαχρονικά παρούσα ανάγκη κάθε παιδιού (μικρότερων και μεγαλύτερων) να νιώθει ότι κάποιος το βλέπει, το ακούει και είναι εκεί.
