Συνέντευξη στην δημοσιογράφο Αλεξάνδρα Κοτσοπούλου για την επίδραση της ΔΕΠΥ στους ενήλικες και την σημασία την έγκαιρης διάγνωσης & παρέμβασης. Εκπομπή: Υγεία στο Κόκκινο, στους 105. 5.
ΔΕΠ-Υ στους ενήλικες και Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT)
Η ΔΕΠ-Υ δεν αφορά μόνο την παιδική ηλικία. Σε αρκετούς ανθρώπους τα συμπτώματα μπορεί να συνεχίζονται και στην ενήλικη ζωή, επηρεάζοντας την οργάνωση, τη διαχείριση του χρόνου, τη συγκέντρωση, την καθημερινή λειτουργικότητα και τις διαπροσωπικές σχέσεις.
Ενώ η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση για την έγκαιρη διάγνωση της ΔΕΠ-Υ στα παιδιά εξελίσσεται, στην ψυχοθεραπεία όλο και συχνότερα συναντούμε ενήλικες που εντοπίζουν αντίστοιχα συμπτώματα δυσκολιών συγκέντρωσης και υπερκινητικότητας στον εαυτό τους. Μάλιστα, αρκετοί τα εντοπίζουν να εμμένουν ήδη από την σχολική ηλικία.
Μήπως έχω ΔΕΠΥ; Πώς αναγνωρίζεται η ΔΕΠΥ στους ενήλικες;
Είναι σημαντικό να διευκρινίσουμε ότι η παρουσία κάποιων χαρακτηριστικών, όπως η δυσκολία συγκέντρωσης, η αναβλητικότητα ή η δυσκολία οργάνωσης, δεν αρκούν για να τεθεί διάγνωση ΔΕΠ-Υ.
Η διάγνωση της ΔΕΠ-Υ στην ενήλικη ζωή απαιτεί ολοκληρωμένη αξιολόγηση από κατάλληλα καταρτισμένο επαγγελματία, η οποία λαμβάνει υπόψη το ατομικό ιστορικό, την πορεία των συμπτωμάτων από την παιδική ηλικία, την επίδρασή τους σε περισσότερους από έναν τομείς της ζωής, καθώς και την παρουσία άλλων ψυχικών ή σωματικών παραγόντων που μπορεί να προκαλούν ή να επιδεινώνουν παρόμοιες δυσκολίες.
Επομένως, ένα ερωτηματολόγιο ή ένα online τεστ μπορεί να αποτελέσει μόνο ένα πρώτο σημείο διερεύνησης και όχι μέσο διάγνωσης. Η τελική εκτίμηση βασίζεται στη συνολική κλινική εικόνα και στην επαγγελματική αξιολόγηση.
Μήπως έχουμε όλοι ΔΕΠ-Υ; Ή μήπως έχουμε αρχίσει να αναγνωρίζουμε χαρακτηριστικά της ΔΕΠ-Υ σε καθημερινές δυσκολίες που μπορεί να έχουν και άλλες εξηγήσεις;
Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) μπορεί να αποτελέσει μέρος της ψυχοθεραπευτικής υποστήριξης ενηλίκων με ΔΕΠ-Υ, με στόχο την ανάπτυξη πρακτικών δεξιοτήτων διαχείρισης των δυσκολιών και την επεξεργασία σκέψεων και συμπεριφορών που μπορεί να συντηρούν τη λειτουργική επιβάρυνση. Πρόσφατη μετα-ανάλυση 14 τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων μελετών βρήκε ότι η CBT συνδέθηκε με βελτίωση των βασικών συμπτωμάτων της ΔΕΠ-Υ, αλλά και σε δείκτες όπως η εκτελεστική λειτουργία, η καταθλιπτική διάθεση και το άγχος/στρες.
Η CBT δεν αντικαθιστά την εξειδικευμένη αξιολόγηση και διάγνωση της ΔΕΠ-Υ. Η θεραπευτική παρέμβαση σχεδιάζεται εξατομικευμένα και μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά ή ως μη φαρμακευτική επιλογή, ανάλογα με τις ανάγκες και την κλινική εικόνα του κάθε ανθρώπου. Οι κατευθυντήριες οδηγίες NICE περιλαμβάνουν τη δομημένη ψυχολογική παρέμβαση με στοιχεία ή πλήρες πρόγραμμα CBT στις μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις για ενήλικες με ΔΕΠ-Υ.
Μήπως τελικά έχω ΔΕΠ-Υ;
Η αναγνώριση κάποιων χαρακτηριστικών στη ΔΕΠ-Υ μπορεί να είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα, δεν αποτελεί από μόνη της όμως διάγνωση. Οι δυσκολίες στη συγκέντρωση, την οργάνωση, τη διαχείριση του χρόνου ή την παρορμητικότητα μπορεί να εμφανίζονται για πολλούς διαφορετικούς λόγους, όπως το παρατεταμένο άγχος και η ψυχική επιβάρυνση, η έλλειψη ύπνου, η κατάθλιψη ή άλλες συναισθηματικές δυσκολίες.
Γι’ αυτό τονίζουμε πως έχει αξία να μην προσπαθούμε απλώς να βρούμε «τι έχουμε», αλλά να διερευνήσουμε τι μας συμβαίνει και τι μπορεί να βρίσκεται πίσω από τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε. Κάποιες αναστοχαστικές ερωτήσεις που μπορούμε να θέσουμε στον εαυτό μας:
Πότε ξεκίνησαν;
Σε ποιες συνθήκες εμφανίζονται;
Πόσο επηρεάζουν την καθημερινότητά μας;
Υπήρχαν αντίστοιχες δυσκολίες ήδη από την παιδική ηλικία ή εμφανίστηκαν αργότερα;
Βλέπουμε λοιπόν πως μία τέτοια διερεύνηση μπορεί να μας βοηθήσει να αποκτήσουμε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα του εαυτού μας και να αναζητήσουμε την κατάλληλη υποστήριξη, χωρίς πανικό ή βεβιασμένα συμπεράσματα.
Τονίζουμε πως η αξιολόγηση της ΔΕΠ-Υ στην ενήλικη ζωή χρειάζεται να εξετάζει συνολικά την πορεία των συμπτωμάτων, το ατομικό ιστορικό και τον τρόπο με τον οποίο αυτά επηρεάζουν την καθημερινή λειτουργικότητα. Εφόσον διαπιστωθεί και σε κλινικό επίπεδο ό,τι πληρούνται τα διαγνωστικά κριτήρια για την ΔΕΠ-Υ, η θεραπευτική υποστήριξη μπορεί να προσαρμοστεί στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε ανθρώπου.
Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό μέρος αυτής της διαδικασίας, βοηθώντας τον θεραπευόμενο να κατανοήσει καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί, να αναπτύξει πρακτικές στρατηγικές οργάνωσης και διαχείρισης και να επεξεργαστεί σκέψεις και μοτίβα που δυσκολεύουν την καθημερινότητά του.
Ωστόσο, δεν χρειάζεται να προσπαθούμε μόνοι μας να αποφασίσουμε αν «έχουμε ΔΕΠ-Υ». Χρειάζεται πρώτα να κατανοήσουμε τι πραγματικά συμβαίνει. Και από εκεί μπορεί να ξεκινήσει μια πιο στοχευμένη και ουσιαστική προσπάθεια αλλαγής.
